روزنه

بحثی که در روزهای اخیر بسیار داغ بود و در چند سال اخیر هم همیشه آخر بهمن، بحثش داغه، بحث روز ولنتاین و سپندارمزگان هستش. انتخاب ولنتاین غربی یا سپندارمزگان ایرانی!

مطلبی که در ادامه می خونید تحقیقی‌ست در این زمینه که ما رو به این نتیجه می‌رسونه که:

سپندارمزگان ، ولنتاین نیست

جشن اسفندگان ، تجلیل روز زن
پیرایه مشفق
pirayemoshfegh@yahoo.com

29بهمن(18 فوریه) در تقویم ایرانی (5 اسفند درتقویم باستان) اسفند نامیده شده است و به دلیل برابری روز و ماه در این روز جشنی بر پا می شود که اسفندگان نامیده شده است. این جشن به افتخار  *امشاسپند اسفند/اسپند (اوستا:اسپنته آرمیتی Spenta Armaiti، پهلوی:سپندارمذ Spandarmaz) برگزار می گردد که این روز و تمام ماه اسفند متعلق به او است. این جشن را در حقیقت می توان گرامیداشت زنان دانست که قدیمی ترین در نوع خود در جهان است.

اسپند یا اسفند  که نام او (آرمیتی) به معنی اخلاص است تنها امشاسپند زن در میان هفت امشاسپند است. او دختر اهورامزدا است و در انجمن الهی در طرف چپ او می نشیند. او مظهر فرمانبرداری مومنانه، هماهنگی مذهبی و پرستش است.

در اوستا، آرمیتی در جهان معنوی مظهر فداکاری و از خود گذشتگی، و در جهان مادی ایزد موکل زمین است که در دوره های بعدی تبدیل به خود زمین می گردد. آسمان ستاره نشان لباس اوست.

سپندارمذ نیرو و توان به مردان می دهد. بعنوان ایزد موکل زمین هنگامیکه شخص پارسایی  زمین بایری را برای زراعت آماده می سازد یا گله را بر روی آن می پرورد و یا فرزند پارسایی را به دنیا می آورد شاد می گردد. و هنگامیکه فرمانروای ظالم یا دزدی نابکار بر چهره او قدم می زند اندوهگین می شود. برای خشنود کردن او باید خشنودی زمین و زنان را فراهم آورد.

در متون پهلوی سپندارمذ خویشکاری جدیدی را به خود می گیرد که تا قبل از آن با خود نداشته است. او نگهبان زنان پارسا می شود. هر کس می خواهد او را خشنود سازد باید زنان پارسا را خشنود نماید. از طریق اوست که مرد مؤمن زنی شریف برای خود خواهد یافت.

در فرشکرد و نبرد واپسین جهان او همتای دیوی خود ترومت(Taromat) را از میان خواهد برد.

روز سپندارمذ در ایران باستان روز زنان و قدیمی ترین روز در نوع خود در جهان است. در این روز زنان از کار خانه معاف بودند و مسئولیت خانه بر عهده مردان بود که علاوه بر آن باید برای زنان در این روز هدیه ای تهیه می کردند. برای برگزاری این جشن در این روز همه افراد خانه بامداد زودتر از هر روز از خواب بیدار می شدند. خانه را تمیز می کردند و با پختن آش که غذای سنتی ایرانیان است جشن را آغاز می کردند.

بسیاری این روز را روز والنتاین ایرانی می دانند اما باید در نظر داشت در اساطیر ایرانی عشق و ارتباط زمینی آن گونه که آن را فی المثل در اساطیر یونان و روم می بینیم وجود نداشته است. ایزدان اساطیری ایرانی بندرت جلوه مادی به خود می گیرند و نمی توانند مظهر امیال زمینی باشند. سپندارمذ در موارد نادری به شکل مادی ظاهر شده که یکی از آن موارد، در زمان منوچهر شاه و آرش کمانگیر است. این داستان بطور مفصل در مآخذ اسلامی آمده است و خلاصه آن چنین است:

در زمان شاه منوچهر، افراسیاب تورانی به ایران حمله کرد و پادشاه پیشدادی را در طبرستان محصور کرد. منوچهر از افراسیاب درخواست کرد که به اندازه یک تیر پرتاب از خاک او را به وی بازگرداند. افراسیاب این درخواست را پذیرفت. سپندارمذ در بارگاه منوچهر حاضر شد و به منوچهر دستور داد تیر و کمان خاصی بسازد و آرش که تیرانداز ماهری بود این تیر را پرتاب کرد و خود پس از پرتاب تیر پاره پاره شد. خدا باد را فرمان داد که این تیر را از کوه رویان بردارد و به اقصای خراسان برساند و این تیر در بلخ فرود آمد و  به این طریق مرز ایران و توران مشخص شد.

عشق های زمینی بین ایزدان و یا نسبت به ایزدان در باور اساطیری ایرانی بسیار نادر است. تنها یک مورد ابراز عشق نسبت به سپندارمذ دیده شده است و آن هنگامی است که افراسیاب با دیدن سپندارمذ به او دل می بندد و او را به زنی می خواهد و این ایزد در زمین فرو می رود.

پس باور بداریم که روز سپندارمذ روز زن در باور ایرانیان است و ایرانیان چنین روزی  را هرگز روز عشق یا والنتاین نمی نامیده اند.

امشاسپندان یا امهرسپندان (اوستا: امشه اسپنته) شش جلوه از جلوه های اورمزد(اوستا: اهورا مزدا) هستند و با سرور خود اورمزد انجمن آسمانی هفت امشاسپند را تشکیل می دهند.

منابع:
آموزگار، ژاله.1374؛ تاریخ اساطیری ایران. انتشارات سمت.
تفضلی احمد. 1356؛ « آرش». دانشنامة ایران و اسلام زیر نظر احسان یارشاطر بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
 تفضلی احمد.1367؛ «خواستگاری افراسیاب از اسپندارمد» ایران نامه. سال هفتم شمارة 2.ص189-199.
هینلز جان. 1371؛ شناخت اساطیر ایران. ترجمة ژالة آموزگار-احمد تفضلی. کتابسرای بابل- نشر چشمه

Dhalla, M.J.N. Z., 1914: Zoroastrian Theology from the Earliest Times to the Present Day, New York.
www.cais-soas.com

 

/ 0 نظر / 47 بازدید